Fareler

Fare mücadelesinde en önemli şart farelere karşı alınan önleyici (profilaktik) tedbirlerdir. Bu tedbirlerin elverişli olması halinde farelerle mücadelede 2/3 başarı kazınılmış sayılır.Önleyici tedbirlerle takip edilen amaç binalara depolara uçaklara, gemilere ve benzerlerine farelerin girmesini önlemektir. Binaların temelleri derin ve betondan olmaktadır.Kanalizasyon ve su tesislerinin yapılışında farelerin geçebileceği delikler bırakılmamalıdır. Zemin katlarda bulunan pencereler ve havalandırma delikleri metal ızgaralarla kaplanmalıdır.Kanal sifonlarının kapakları her zaman yerinde durmalıdır.Uçak, tren, liman ve depo alanları geceleri iyi ışıklandırılmalıdır.Uçakların kapıları geceleri sıkı kapanmalıdır. Gemilerin babalara bağlanan halatlarına Haciz denen madeni veya tahtadan yapılana cihazlar takılmalıdır.Farelerin erişebileceği yerde gıda bulundurulmamalıdır.

Tüm bu tedbirlere rağmen bir yere fare yerleşirse o zaman onlara karşı savaş yapmak gerekir ve bu üç metodun yardımı ile olur mekanik, biyolojik ve kimyasal.

Mekanik savaş: Fareler canlı veya ölü yakalayan kapanların kullanılmasıdır.Son senelerde farelere karşı yapışkan plakalar da kullanılmaktadır.Bunlarda ev sıçanlarına karşı savaşta daha müspet netice alınır.

Biylojik savaş: Farelerin bir çok doğal düşmanları vardır.Evcil hayvanlardan kediler ve bazı cins köpekler fareleri iyi avlar. Vahşi hayvanlardan yırtıcı kuşlar, yılanlar, tilki sansar, gelincik gibi hayvanlar farelerin düşmanlarıdır.Geçmiş yıllarda farelere karşı yeme karıştırılarak salmonelle bakterileri kullanılmış, fakat insanlara da hastalık tehlikesi yaratıldığından günümüzde bu yöntemden vazgeçilmiştir.

Kimyasal savaş: Farelerle en başarılı savaş bazı kimyasal maddelerin kullanımıyla olur. Fareleri öldüren kimyasal maddelere rodentisit denilir.Rodentisitlere 4 şekilde kullanılabilir:

o gıda maddelerine karıştırılarak
o Toz halinde sıvı üzerine serpilerek
o Toz halinde doldurucu başka bir madde ile yer üzerine püskürterek
o Gazlama (fumigasyon) yolu ile

Farelerin % 50 sini öldüren oral alınmış zehrin minumum miktarına ve farenin ağırlığına göre rodentisitler dört gruba ayrılır:

1. %50- 50mg/kg olan az   en az toksik ve çok tehlikeli
2. %50- 50-200mg/kg  çok toksik ve tehlikeli
3. %50- 200-100mg7kg  orta derecede toksik ve tehlikeli
4. %50- 1000mg/kg olan fazla toksik ve tehlikesi az

ABD’ de fareler üzerinde yapılan bir araştırma, doğal uyku döngüsünün sürekli değişmesinin yaşlı farelerin erken ölümüne neden olduğunu ortaya koydu
7 Kasım 2006 Salı
Araştırmacılar, insanlarda uçak yolculuklarında ya da sürekli gece çalışma sonrası ortaya çıkan etkiyi belirlemek için farklı yaşlarda yüzden fazla farenin uyku düzenini bozdu.

Bunun için araştırmacılar, her birinde 30 yaşlı ve 9 genç farenin bulunduğu 3 grubu teste tabi tuttu. Birinci grup 8 hafta boyunca haftada bir kez, ışık verilerek ya da karanlıkta bırakılarak 6 saat daha erken, ikinci grup 6 saat daha geç uyandırıldı. Üçüncü gruptaki farelerinse uyku saatleri değiştirilmedi.

Genç farelerin durumdan etkilenmediği, ancak 6 saat geç uyandırılan yaşlı farelerin yüzde 68?inin, erken uyandırılanlarınsa yüzde 47?sinin hayatta kalabildiği görüldü. Uyku saatleri değiştirilmeyen yaşlı farelerinse yüzde 83?ü hayatta kaldı.

Işık durumu 4 saatte bir değiştirildiğindeyse daha fazla fare öldü.
Virjinya Üniversitesinden Biyoloji profesörleri Gene Block ve Alec Davidson ile arkadaşları, bu araştırmanın zaman farkı ve ölüm arasındaki bağlantıyı belirlemek konusunda kılavuz olabileceğini vurguladı.

Araştırma, Amerikan Current Biology dergisinde yayımlandı.

Fare denetimi pasif ve aktif metotların yardımı ile yapılır.Bu metotlarla fareler hakkında bilgi toplanır; farelerin yerleştikleri yerler tespit edilir, farenin türü ve fare populasyonunu (toplamını) yaklaşık sayısı açıklanır. Pasif metot yardımı ile insanlara sorular sorulur ve fareler için malumat alınır.Aynı zamanda farelere ait biyolojik indikatörler aracınız (dışkı, delik, yuva, kuyruk ve ayak izleri) kullanılır.

Aktif metotla fare denetimi daha uzun sürer ve bu yöntem bazı teknik cihazların kullanılmasıyla yapılır. Bu yönde pratikte kullanılan usuller:

+ canlı ve ölü yakalayan kapanlar standartlara göre 1 adet kapan 30 m kareye yerleştirilir.
+ Zehirsiz tuzak yem istasyonları.Bir istasyonda 10 adet gıda maddesi tutunmak şartı ile hazırlamak ve o standartlara göre 30 m kareye yerleştirilir.
+ Ayak ve kuyruk izlerinin tespit edilmesi için toz maddelere (talk, un, kemik unu) belirli yerlere püskürtülür)
+ Fare delikleri kağıt ile tıkanır ve 24-48 saat sonra açılan deliklerin sayısı tespit edilir.

Fare popülasyonunun sayısını tespit etmek

Fareler gruplar halinde yaşarlar.Fareler yaklaşık sayısını açıklanması fare mücadelesinde büyük önemi vardır.Fare populasyonun yaklaşık sayısı üç tarzda gösterebilir:

Az- kontrol edilen yerde fare yuvaları ve delikler görülmemektedir.Dışkı ve izler çok azdır.

Orta-kontrol edilen yerde fare yuvaları ve delikler iki- dört yerde görülmektedir.Dışkı ve fare izleri 30-40 adetten fazla görülmemektedir.

Çok-kontrol edilen yerde, gezen fareler görülmektedir.Fare deliklerinin sayısı, izler ve dışkılar çoktur.

Fare mücadelesi iyi hazırlanmış ekip tarafından yapılmalıdır.Ekipte çalışanlar farelerin biyolojik ve ekolojik özelliklerini mücadele yöntemlerini kullanılan rodentisidlerin etkisini çevreyi ve kendilerini koruma tedbirlerini bilmelidir.

Deratizasyon üç etap içinde yapılır:

1- fare denetimi,

2- farelerin öldürülmesi ve

3- alınan neticeyi açıklamak

Derin kanalizasyonlardan yüksek binaların çatılarına kadar yerleşen fareler su ve hava vasıtasıyla dünyanın 5 kıtasına yayılmış bulunmaktadırlar.

İnsan sağlığında farelerin büyük rolü vardır. Farelerin yaklaşık 20 enfeksiyon hastalığı etkenine konak oldukları bilinmektedir. Hastalıkların nedenleri insanlara evcil hayvanlara farelerin dışkılarıyla idrarları ile  pislenmiş, gıda maddelerinden, sulardan veya farelerin ektoparazitlari tarafından ısırma yoluyla geçerler.Bu hastalıkların arasında çok tehlikeli olanları; veba, fare tifüsü, dizanteri, kuduz, tulazemi, burcellöz, tuhimelöz, leptospiröz, helmintöz, tüberküloz ve diğer hastalıklardır.

Bu nedenlerle deratizasyon yani fareleri öldürmek ve yok etmek gerekir.

Deratizasyon

Fare türünün tespit edilmesi onların rengine göre değil, morfolojik özelliklerine göre olur ve bunlardan en önemli olanları, kafa tası ölçüleri, vücut , kuyruk, kulak ve arka ayak taban ölçüleridir.

Farelerle başarılı savaş yapmak için onların biyolojik ve ekolojik özelliklerinin bilinmesi gerekmektedir.

Fareler her şeyi yerler.Kesici dişlerin kökü yoktur ve bütün ömrü boyunca büyümeye devam edecektir.(senede 13 cm)  Fareler dişlerini küçültmek ve bilemek için her zaman sert bir şey kemirirler.Farelerin koku alma duyularının yüksek düzeyde gelişmesi gıdaların aranmasında yönetici rol oynamaktadır.Fareler duyuca lezzet ayırımını çok iyi yaptıklarından her zaman kaliteli ve taze gıda maddelerini tercih ederler.Farelerde kusma refleksi yoktur ve 24 saatte en az 10 defa beslenirler.Kemeler beslenmelerini bir yerde yaparlar sıçanlar ise küçük porsiyonlarda gıda maddelerini muhtelif yerlerde olurlar.Farelerin sinir sistemi iyi gelişmiştir. Bu nedenle tehlike durumunda ve şüphe uyandıran gıdaya veya başka bir şeye karşı farelere korunma ve refleksiyonunu çok çabuk yaratırlar.

Bu canlılar yaşadıkları sürede tonlarca gıda yerler ve pislikleriyle gıda maddelerini kirleterek ekonomiye zarar getirirler. Teknik aparatlarını ve çok pahalı olan laboratuar analizlerinin kablolarını kemirirler anteni çalışmaz hale getirirler. Fabrikalarda çalışma yerlerinde uçaklarda ve diğer araçlarda kabloları kemirerek kaza ve yangınlara sebep olurlar.

Deratizasyon fareleri öldürmek, yok etmek demektir. Fareler kemirici hayvanlar sınıfından olup insanlara bağlı üç tür yaşamaktadır. Aralarında en çevik ve iri olanı gri kemedir (Rattus norvigicus). Bu farenin en önemli özelliği su bulunan yerlere, kanalizasyonlara nemli ve rutubetli çevrelere yerleşmesidir.Vücudu daha küçük ve sudan pek hoşlanmayan diğer tür ise kara kemedir (Rattus rattus). Bu fare genel olarak limanların üst katlarına ,çatılarına yerleşir, fakat beslenmesi için bodrum katlarına iner veya açık alanlara çıkar.İki tür barış içinde yaşamazlar ve aralarında her zaman savaş yaparlar.Vücudu en küçük olan fare ev sıçanlarıdır (Mus musculus)

Bu fare türü kuru olan yerlerde yaşamayı tercih eder ve su ihtiyacını alacağı gıda maddelerinden temin eder.

Fareler de empati yapabiliyor

24 Ağustos 2006 Perşembe  tarihli NTV-MSNBC haberine göre;
Bilim insanları farelerin de insanlar gibi, kendilerini kendi tütünden diğer farelerin yerine koyarak onların yerine düşünebildiklerini, yani empati yeteneğine sahip olduklarını ortaya koydu.

Bilim insanları empatinin sadece primatlara özgü bir karakteristik olduğunu düşünüyordu. Ancak yeni yapılan bir araştırma, farelerin de kendisini bir başkasının yerine koyabilme eylemi olan empati yeteneğine sahip  olduklarını gösteriyor. Fareler de primatlar gibi, kendi türünden bir başka canlının çektiği acıyı algılayabiliyor, ancak bunu gerçekleştirebilmesi için acı çeken diğer türdeş fare ile ortak bir geçmişi olması gerekiyor.

Fareler Hakkında Genel Bilgi

ALMAN folklorunda, kahramanları, binlerce, on binlerce fare ile bir kavalcı olan enteresan bir hikâye vardır: «Kuzey Almanya’daki Hammeln şehri çok eskiden farelerin baskınına uğramıştı. Bu zararlı hayvanlar insanlardan çekinmeden evlere giriyorlar, ortalığa pislik saçıyorlar, önlerine ne çıkana yiyorlardı. Şehirde yiyecek azaldıkça çocukları ısırmaya bile başlamışlardı. Hammeln şehri halkı, fareleri yok etmek için bilinen her çareyi denemiş, fakat hiç bir netice alamamıştı. Günlerden bîr gün genç bir kavalcı Hammeln’e geldi. Şehirlilerin ne kadar dertli olduklarını görünce, «Ben sise yardım ederim,» diye söz verdi. Sonra halkın kendisine inanmayıp alay etmesine aldırış etmeksizin cebinden kavalını çıkardı ve içli bir parça çalmaya başladı. Bunun üzerine bütün evlerden, bütün deliklerden binlerce, on binlerce fare çıkarak kavalcının etrafını aldı. Kavalcı da bu anı bekliyordu zaten, Kavalını acı acı öttürerek yürümeye başladı ve fareler peşinde olduğu halde şehirden çıktı. O önde, fareler arkada dağlar, tepeler, bayırlar aştılar. Ve bir daha hiç birini gören olmadı…»
Kuzey Kutbu’ndan Güney Kutbu’ na kadar dünyanın her köşesini kaplayan sıçan, fare ve akrabalarının kurdukları ordulardan kurtulmamız için Hanımeln’li kavalcı gibi binlerce kişinin yetmeyeceği muhakkaktır. Çünkü evlerimize dadanan sıçanlarla fareler, sıçanımsı kemiriciler, «Myomorpha» grubunun pek küçük bir kısmıdırlar. Grubun yabani üyelerinden pek çoğu, güzel kürkleri ve kaplanınkiler, yahut filinkiler kadar enteresan âdetleri olan güzel ve sevimli yaratıklardır. Sıçanımsı kemiricilerin, hayvanlar dünyasının en kalabalık grubunu teşkil ettiğini biliyor muydunuz? Sayısız çeşitleri olan bu hayvanlar dünya yüzünde yalnız Avustralya’ya ulaşamamışlardır.